Paylaş

Denizli'de 4 Bin Yıllık Mavi Tekstil Keşfi

Denizli Beycesultan Höyük’te 4 bin yıllık mavi boyalı tekstil ve Anadolu’daki ilk nålbinding örneği keşfedildi. Bulgular Tunç Çağı’nı yeniden yorumlatıyor.

denizli24haber EDİTÖR Giriş: 24.02.2026 - 16:57 Güncelleme: 24.02.2026 - 16:57

Denizli'de 4 Bin Yıllık Mavi Tekstil Keşfi

Koç Üniversitesi Arkeoloji ve Sanat Tarihi Bölümü’nden Doç. Dr. Çiğdem Maner liderliğindeki araştırma ekibi, Denizli’nin kuzeybatısında yer alan Çivril’deki Beycesultan Höyük’te Anadolu arkeolojisini yakından ilgilendiren çarpıcı bir keşfe imza attı. Antiquity dergisinde yayımlanan çalışma, bölgede daha önce bilinmeyen gelişmiş bir tek iğneli örgü tekniğini ve çivit/indigo ile boyanmış tekstillerin şimdiye kadarki en erken kanıtlarını ortaya koydu.

Kazılar, 2016–2018 sezonlarında Beycesultan Höyük’te gün yüzüne çıkarılan iki ayrı yanmış tekstil parçasına dayanıyor. 2007 yılından bu yana Ege Üniversitesi adına Prof. Dr. Eşref Abay başkanlığında sürdürülen kazılar, bu bulguyla birlikte Tunç Çağı zanaatkârlığına dair yeni bir pencere araladı.

ANADOLU’DA İLK NÅLBINDING ÖRNEĞİ

Yaklaşık MÖ 1.915 ila 1.745 arasına, yani Orta Tunç Çağı’na tarihlenen ilk tekstil parçası zemine yapışık halde bulundu. Yapılan mikroskobik ve kromatografik analizler, parçanın nålbinding adı verilen teknikle üretildiğini gösterdi. Tek iğneli örgü olarak bilinen bu yöntemde kumaş, tezgâhta dokunmak yerine ipliğin tek bir iğneyle ilmek ilmek geçirilmesiyle oluşturuluyor.

Araştırma ekibi, bu bulgunun Anadolu’da ve Yakın Doğu’da bugüne kadar saptanmış ilk nålbinding örneği olduğuna dikkat çekti. Aynı analizler, kenevir kumaşın çivit otu kaynaklı indigo ile boyandığını da ortaya koydu. Böylece bu parça, Tunç Çağı Anadolu’sunda keşfedilmiş en eski mavi boyalı tekstil olarak kayıtlara geçti.

HİTİT VE MEZOPOTAMYA METİNLERİYLE PARALEL

Yaklaşık MÖ 1.700 ila 1.595 dönemine, muhtemelen Eski Hitit Dönemi’ne tarihlenen ikinci parça ise kenevirden yapılmış düz bezayağı dokuma bir tekstil olarak belirlendi. Her iki tekstil de ağırşaklar, tezgâh ağırlıkları ve iğneler gibi üretim araçlarının bulunduğu, tekstil atölyesi olduğu düşünülen alanlarda ele geçirildi.

Tunç Çağı Mezopotamyası ve Hitit İmparatorluğu’na ait çiviyazılı metinlerde mavi yün ve mavi giysilerin krallar ve elitler tarafından kullanılan lüks eşyalar olarak anıldığı biliniyor. Bu tür tekstillerin hükümdarlar arasında değerli hediyeler olarak el değiştirdiği ifade ediliyor. Mavi tekstillerin, firavun Tutankamon’un mezarında ve Minos saraylarının fresklerinde de yer aldığı biliniyor.

Beycesultan’da bulunan bu sofistike örnekler, yerleşimin yalnızca gündelik kullanım için değil, elit kesime yönelik lüks tekstil üretimi için de önemli bir merkez olabileceğini düşündürüyor.

TEKSTİL ATÖLYESİNDE DONMUŞ BİR AN

Önceki kazılarda farklı ağırlık ve boyutlarda çok sayıda ağırşak ve tezgâh ağırlığının bulunmuş olması, bölgede yoğun ve uzmanlaşmış bir dokumacılık faaliyetine işaret ediyordu. Çivit mavisiyle boyanmış tekstilin üzerinde bulunan disk biçimli taş ağırlık ve yakındaki olası tezgâh kazık delikleri, Tunç Çağı’nda değerli tekstiller üreten zanaatkârların çalışma ortamına dair adeta donmuş bir sahne sunuyor.

Beycesultan’daki bu keşif, Tunç Çağı Anadolu’sundaki teknolojik kapasite ve yenilik anlayışını yeniden değerlendirmeye açıyor. Aynı zamanda eski zanaatkârların bitkisel lifler, boya kimyası ve gelişmiş üretim teknikleri konusunda son derece sofistike bir bilgi birikimine sahip olduğunu ortaya koyuyor.